«Θα με βοηθήσει σίγουρα η ψυχοθεραπεία;» είναι σαν να σε ακούω να το λες. «Μα έχω ακούσει ότι κρατάει για χρόνια και δεν έχω τόσο υπομονή. Υποφέρω και χρειάζεται να αλλάξω άμεσα!» σε ξανακούω να διαμαρτύρεσαι τώρα. «Και γιατί ψυχοθεραπεία και όχι να το προσπαθήσω μόνος μου;» είναι μία ακόμα πιθανή ερώτηση.
Το να πάρει κάποιος την απόφαση να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία δεν είναι κάτι εύκολο. Το γνωρίζω καλά.
Όταν δίσταζα να δεχτώ την αλήθεια
Θυμάμαι μία καθοριστική στιγμή για τη ζωή μου, όταν ήμουν είκοσι εννιά χρονών, μετά από μία συζήτηση που είχα κάνει με έναν καλό μου φίλο. Είχε θίξει με πολλή λεπτότητα και διακριτικότητα το κοινωνικό άγχος που διέκρινε σε εμένα, ρωτώντας με αν θα έμπαινα σε διαδικασία ψυχοθεραπείας. Η συζήτηση ήταν πολύ διαφωτιστική, αλλά οι άμυνές μου ακόμη μεγάλες. Του απάντησα κάτι σαν: «Φίλε, το ξέρω ότι αντικειμενικά έχεις δίκιο πως χρειάζομαι ψυχοθεραπεία, αλλά έχω φτάσει ήδη είκοσι εννιά χρονών και νομίζω ότι χρειάζομαι κάτι πιο άμεσο σαν λύση. Με την ψυχοθεραπεία θα αργήσω να φτάσω εκεί που θέλω». Δεν είχα άδικο ως προς το ότι θα καθυστερούσα. Αλήθεια όμως, υπήρχε άλλη επιλογή; Τότε πίστεψα πως υπήρχε, αν και δεν αποδείχτηκε αποτελεσματική τελικά.
Προσπάθησα μανιωδώς να στηρίξω την άλλη επιλογή, που διήρκεσε ως τα τριάντα δύο μου χρόνια, όταν ξεκίνησα ψυχοθεραπεία. Ήταν όταν μέσω του διαβάσματος βιβλίων αυτοβελτίωσης και ψυχολογίας αλλά και της έκθεσής μου σε καταστάσεις που φοβόμουν, προσπάθησα να βελτιωθώ στον κοινωνικό τομέα. Οι προσπάθειές μου ήταν γενναίες. Τώρα το βλέπω αυτό, γιατί τότε δεν το αντιλαμβανόμουν. Ωστόσο, σίγουρα στερούνταν συνέπειας. Προσπαθούσα να βελτιωθώ κοινωνικά, αλλά όταν έπαιρνα αρνητική ανατροφοδότηση −που συχνά ήταν εντελώς μέσα στο μυαλό μου, αφού οι ανασφάλειές μου διαστρέβλωναν την πραγματικότητά μου− σταματούσα την προσπάθεια, λόγω της απογοήτευσης που ένιωθα. Παρ’ όλα αυτά, συνέχιζα, έστω και μετά από μέρες.
Μερικές φορές, η ζωή έχει άλλα σχέδια…
Μέχρι που έφτασε ο COVID-19 και το lockdown. Για έναν άνθρωπο ντροπαλό, εσωστρεφή και με κοινωνικό άγχος που είχε αφιερώσει χρόνο στο να αυξήσει την άνεσή του με τους άλλους ανθρώπους μέσω της κοινωνικής τριβής, αντιλαμβάνεσαι τι μπορεί να σήμαινε το να κλειστεί στο σπίτι του για μήνες. Ανακούφιση στην αρχή, αφού οι κοινωνικές συναναστροφές ήταν ένας διαρκής, ψυχοφθόρος και εξαντλητικός αγώνας, όταν θα τελείωνε η καραντίνα όμως;
Με λύπη παρατήρησα ότι οι όποιες βελτιώσεις μου στον κοινωνικό τομέα έκαναν… φτερά και ήταν σαν να γύρισα στο σημείο που βρισκόμουν πριν από μερικά χρόνια. Ίσως να ξανακέρδιζα σχετικά γρήγορα το χαμένο έδαφος. Αυτό θα ήταν μία λογική σκέψη. Η ψυχή μας όμως δεν ανταποκρίνεται στις λογικές προσδοκίες μας. Η ψυχή πάει μαζί με το συναίσθημα.
Ένιωθα πλήρη απογοήτευση για αυτό που συνέβη στην καραντίνα, αλλά και τα πισωγυρίσματα που μου προκάλεσε και δεν ήμουν σε θέση να σηκωθώ ξανά στα πόδια μου. Δεν είχα μάθει να με αγαπώ και να με αποδέχομαι. Ξαναέκανα προσπάθειες, αλλά δεν είχα το κουράγιο να τις συνεχίζω, γιατί απογοητευόμουν συνέχεια. Εξάλλου δεν είχα μάθει να μου αναγνωρίζω τις μικρές νίκες, ούτε τις προσπάθειες που έκανα ακόμα κι όταν εκείνες δεν είχαν αποτέλεσμα. Με λίγα λόγια, δεν είχα μάθει να με φροντίζω. Και εκεί σιγά σιγά αντιλήφθηκα ότι η ψυχοθεραπεία ήταν μονόδρομος. Τι είχα να χάσω άλλωστε; Αφού είχα φτάσει στο δικό μου μηδέν.
Όταν συνειδητοποίησα ότι χρειαζόμουν ψυχοθεραπεία
Ο φίλος μου αποδείχτηκε ότι είχε δίκιο. Στην πραγματικότητα, ο λόγος που δεν έφτανα από μόνος μου στο σημείο που ήθελα, δεν ήταν η έλλειψη θέλησης, ούτε της προσπάθειάς μου. Είναι πολύ άδικο να ακούμε ότι όσοι δεν καταφέρνουν κάτι, είτε δεν καταβάλουν συνεχείς προσπάθειες για να το πετύχουν, είτε δεν το θέλουν αρκετά, είτε ότι είναι φυγόπονοι. Ίσως να δυσκολεύονται στο να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους. Τον φόβο και το άγχος που συνοδεύουν κάθε προσπάθεια, αλλά και την απογοήτευση που ακολουθεί τη μη επίτευξη ενός στόχου. Δεν είμαστε όλοι οι άνθρωποι ίδιοι από άποψη ιδιοσυγκρασίας, ούτε έχουμε ίδια βιώματα. Για κάποιους είναι πιο δύσκολο να φτάσουν εκεί που θέλουν. Και για εκείνους που φτάνουν ευκολότερα σε κάτι, ίσως δυσκολεύονται περισσότερο σε κάτι άλλο.
Ο λόγος που δεν μπορούσα εγώ να φτάσω εκεί που ήθελα, ήταν η δυσκολία στη διαχείριση της απογοήτευσης που αισθανόμουν έπειτα από κάθε “αποτυχημένη” μου προσπάθεια.
Το να ζητάς βοήθεια είναι ένδειξη δύναμης
Τελικά, η θεωρητικά αργή διαδικασία της ψυχοθεραπείας αποδείχτηκε γρηγορότερη σε σύγκριση με την προσπάθειά μου να τα καταφέρω μόνος μου. Έπειτα από τρία χρόνια ψυχοθεραπείας, έκανα πολύ μεγαλύτερη πρόοδο από εκείνη που είχα κάνει τα δέκα σχεδόν προηγούμενα χρόνια. Το κλειδί δεν ήταν η ταχύτητα της εξέλιξής μου, αλλά η σταθερότητα και η συνέπεια των προσπαθειών μου. Σε αυτό, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η ικανότητα που ανέπτυσσα σταδιακά στο να διαχειρίζομαι καλύτερα τα επώδυνα συναισθήματα που αναδύονται έπειτα από την αποτυχία ή την απόρριψη, όπως και εκείνα του φόβου που βίωνα όταν έκανα τα βήματα που χρειάζονταν για να αλλάξω.
Η συνειδητοποίηση σχετικά με το ότι θα χρειαστεί κάποιος τη βοήθεια ενός “ειδικού”, μπορεί να είναι επώδυνη για κάποιους. Έτσι το βίωσα και εγώ. Η αίσθηση που συνοδεύει τη συνειδητοποίηση αυτή μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο. Για εμένα ήταν μία αίσθηση ότι δεν έχω την επάρκεια του να τα καταφέρω ολομόναχος. Μία σκέψη που, κατά βάθος, είναι εγωιστική. Ο άνθρωπος, έτσι και αλλιώς, είναι ένα κοινωνικό ον. Άλλωστε, η οργάνωση σε κοινωνικές ομάδες τον βοήθησε να επιβιώσει και να εξελιχθεί ως είδος, καταφέρνοντας όλα τα σπουδαία πράγματα που έχει πετύχει. Και μία καθοριστική χρησιμότητα των κοινωνικών ομάδων είναι η παροχή βοήθειας μεταξύ των μελών όταν παραστεί η ανάγκη. Δεν έχει τίποτα το ντροπιαστικό το να ζητήσουμε βοήθεια. Ο κάθε άνθρωπος παρέχει κάποιο είδος βοήθειας, μέσω της στήριξης των κοντινών του ανθρώπων, του επαγγέλματός του ή του κοινωνικού του περίγυρου γενικότερα. Τι πιο όμορφο από αυτό;
Ξέρω ότι μπορεί να διστάζεις, ότι μπορεί να νιώθεις αβεβαιότητα. Έχω περάσει και εγώ από αυτό το στάδιο. Ίσως τα πράγματα που σου δίνουν χαρά στη ζωή να έχουν μειωθεί πάρα πολύ ή να μην βρίσκεις ευχαρίστηση σε τίποτα. Ίσως πάλι, να πάνε αρκετά πράγματα στη ζωή σου όπως θα ήθελες, αλλά τα όσα δεν έχεις καταφέρει ακόμα να σε στοιχειώνουν. Πιθανόν να μην ξέρεις από πού να ξεκινήσεις, αφού τα όσα χρειάζονται βελτίωση σου φαίνονται βουνό. Ξέρω καλά πώς είναι το να βυθίζεσαι στην απογοήτευση για τα όσα δεν έχεις καταφέρει ακόμη. Για τα όσα ζουν οι άλλοι και όχι εσύ. Αν θέλεις τη γνώμη μου, όμως, είναι κάτι που είναι στο χέρι σου να το αλλάξεις. Και ευτυχώς που είναι έτσι, αλλιώς θα στηριζόμασταν για πάντα στις συνθήκες, στους άλλους και στη μοίρα μας. Όμως έχουμε την επιλογή. Και ας γεννά μεγάλη ευθύνη. Για αυτό μας πνίγει άλλωστε.
Αν αποφασίσεις να ξεκινήσεις ψυχοθεραπεία…
Αν πάρεις την απόφαση και ξεκινήσεις ψυχοθεραπεία και επιμείνεις στη διαδικασία αυτή με αποφασιστικότητα, μπορώ να σου υποσχεθώ τα εξής πράγματα:
- Ο τρόπος που θα βλέπεις τον εαυτό σου δεν θα έχει καμία σχέση με πριν.
- Το ίδιο θα ισχύει και ως προς το πώς θα βλέπεις τους άλλους.
- Θα είσαι σε θέση να δημιουργείς αυθεντικές σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους.
- Ο τρόπος που θα βιώνεις, κατανοείς και διαχειρίζεσαι τα συναισθήματά σου, θα αλλάξει ριζικά προς το καλύτερο.
- Θα οδηγείσαι διαρκώς προς έναν πληρέστερο, ουσιαστικότερο και πιο αυθεντικό τρόπο ζωής.
Όμως δεν θα είναι εύκολο. Ναι, δυστυχώς αυτό είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώνουμε σε αυτή τη ζωή, όταν θέλουμε να αποκτήσουμε ποιοτικά πράγματα για εμάς. Αλλά, πραγματικά, αξίζει τον κόπο για κάθε δάκρυ που θα κυλίσει στη διάρκεια της διαδικασίας αυτής. Γιατί τα δάκρυα που θα έρθουν στη συνέχεια, θα είναι από χαρά. Σου το εγγυώμαι αυτό.
Το άγνωστο μονοπάτι της ψυχοθεραπείας σου επιφυλάσσει μία νέα ζωή
Αν αποφασίσεις να επιβιβαστείς σε αυτό το ταξίδι, σου εύχομαι ολόψυχα να το βιώσεις στο έπακρο. Θα βρεθείς σε μια άγνωστη διαδρομή και με άγνωστο προορισμό, όπως θα καταλάβεις σύντομα. Θα έρθεις αντιμέτωπος με σκοτάδια της ψυχής σου που δεν μπορούσες να φανταστείς. Θα κλάψεις για αυτά, όπως και για όσα δεν έζησες. Κάνε λίγο υπομονή όμως. Δεν θα είναι για πάντα έτσι. Αργά ή γρήγορα θα κάνεις διάφορες συνειδητοποιήσεις, όπως ότι τα πάντα είναι στο χέρι σου. Θα αρχίσεις να απολαμβάνεις τους πρώτους καρπούς των όσων έσπειρες. Θα αρχίσεις να εκτιμάς και να αποδέχεσαι τον εαυτό σου, προσπαθώντας παράλληλα για το καλύτερο για εσένα. Θα ξεκινήσεις να μην συμβιβάζεσαι με τα επιφανειακά πράγματα στη ζωή σου και θα αναζητάς την ουσία, όπως και τις ποιοτικές σχέσεις. Θα συνειδητοποιήσεις ότι για να έχεις ακόμα μεγαλύτερες ανταμοιβές, θα χρειαστεί να μπεις ακόμα βαθύτερα στα άδυτα της ψυχής σου. Θα σε περιμένουν και άλλες στενοχώριες, όπως το να δεις σχέσεις σου με κάποιους ανθρώπους να τερματίζονται. Θα δεις το άγνωστο να ξεπροβάλει μπροστά σου και να σε τρομάζει, αλλά πλέον θα ξέρεις ότι θα ακολουθήσουν όμορφες ανταμοιβές και έτσι θα προχωρήσεις με γενναιότητα λίγο ακόμα το ταξίδι σου.
Και τότε ίσως να διαπιστώσεις, με έκπληξη, ότι ο προορισμός που είχες αρχικά οραματιστεί, είναι διαφορετικός από εκείνον προς στον οποίο κατευθύνεσαι. Αυτό ενδεχομένως να σε μπερδέψει ή να σε στενοχωρήσει. Κάποια στιγμή θα καταλάβεις όμως, ότι οι στόχοι σου άλλαξαν. Όχι από αδυναμία ή συμβιβασμό, αλλά επειδή δεν είσαι το ίδιο άτομο πια. Πλέον οραματίζεσαι διαφορετικά πράγματα, τα οποία βρίσκονται πιο κοντά στον πυρήνα της ύπαρξής σου. Ή, καλύτερα να πω, πιο κοντά στο μικρό παιδί που κρύβεις μέσα σου. Γιατί θα μάθεις να αφουγκράζεσαι όλο και πιο πολύ τα όνειρά του και θα προσπαθείς να τα πραγματοποιήσεις. Αρκετά το παραμέλησες άλλωστε, δεν νομίζεις; Ήρθε η δική του στιγμή πια. Να του δώσεις ό,τι του στέρησες τόσα χρόνια. Και κάπως έτσι, το ταξίδι σου αυτό θα συνεχίζεται.
Αν είσαι καινούργιος σε αυτό τον δρόμο ή δεν έχεις ξεκινήσει ακόμα, ίσως σε τρομάξει η ιδέα ότι μπορεί να μην φτάσεις ποτέ σε έναν προορισμό. Αλλά αλήθεια, γιατί να θέλουμε να φτάσουμε κάπου; Αφού το ταξίδι θα έχει αρχίσει να γίνεται τόσο συναρπαστικό −ναι, με τις φουρτούνες του παράλληλα, δεν πειράζει− που δεν θα θέλεις να τελειώσει ποτέ.
Αν επιλέξεις να κάνεις αυτό το ταξίδι, ίσως να διασταυρωθούν οι δρόμοι μας κάπου στην πορεία, γιατί δεν αισθάνομαι καθόλου πρόθυμος να τερματίσω το δικό μου ταξίδι. Ίσως να μην συναντηθούμε και ποτέ. Όμως θέλω να θυμάσαι ότι σίγουρα θα συναντήσεις κάποιους στη διαδρομή αυτή. Οι περιπέτειες, με τις δυσκολίες αλλά και με τις χαρές μαζί, γίνονται πιο όμορφες όταν τις βιώνεις μαζί με άλλους. Με εκείνους που είναι οι κατάλληλοι συνοδοιπόροι για εσένα, και ας μην είναι πολλοί. Και όσο θα αρχίσεις να πλησιάζεις ακόμα περισσότερο στο άτομο που θέλεις να γίνεις, θα συναντάς όλο και πιο εύκολα στον δρόμο σου τα άτομα που σου ταιριάζουν.
Θα αισθανθείς τόσο ζωντανός όταν θα ξεκινήσεις αυτό το ταξίδι, που ίσως καταλάβεις ότι τότε θα αρχίσεις πραγματικά να ζεις. Θα χαρώ αν αποφασίσεις να ξεκινήσεις, λοιπόν. Σου το χρωστάς.